Rola domu
rodzinnego
w rozwoju kultury czytelniczej dziecka

     Podstawowym środowiskiem naturalnym, w którym rozwija się dziecko jest rodzina. Każda rodzina tworzy swój jedyny, właściwy tylko sobie klimat, jest -  a przynajmniej powinna być - dla dziecka azylem, w którym czuje się ono szczęśliwe i bezpieczne.
Do jednych z zadań stojących przed rodzicami należy rozbudzenie w dziecku potrzeby czytania, miłości do książki i dbałość o rozwój jego kultury czytelniczej.
Kształtowanie kultury czytelniczej rozpoczyna się w przedpiśmiennym okresie życia dziecka. Początkowo dziecko bawi się kartkami, przejawia zainteresowanie książką jako przedmiotem materialnym - nosi ze sobą, przerzuca kartki, zamyka i otwiera książeczkę, która mu służy jako narzędzie zabawy manipulacyjnej.
W miarę dorastania, zdobywania estetycznych doświadczeń przez słuchanie, jak dorośli mówią do niego wierszem, prozą, opowiadają mu wymyślone
i prawdziwe historie, śpiewają kołysanki, piosenki, bajanki; przez oglądanie rysunków, opowiadanie o ilustracjach i wreszcie przez czytanie książek, pojawia się i rośnie w dziecku świadomość specyficznej funkcji słowa w literaturze.
Książka może wspomagać rozumne oddziaływanie wychowawcze rodziny, jeśli stanie się w ręku rodziców sprawnie działającym narzędziem. Może rozbudzić i rozwijać zainteresowania dziecka, kształcić jego wyobraźnię i umiejętność myślenia, wzbogacać jego społeczne doświadczenia, ułatwiać opanowanie podstawowych narzędzi międzyludzkiego kontaktu, jakim są język i pojęcia społeczne, normy i zasady współżycia.
Często książka może wyręczać nas i wspomagać w naszych wychowawczych działaniach. Może pomagać rozwiązywać doraźnie niektóre problemy wychowawcze. Tak się dzieje najczęściej w przypadku dzieci młodszych,
u których fascynacja bohaterem książkowym jest znacznie bardziej żywa
i dosłowna, skłonność do naśladowania większa, a przedział między życiem realnym a książkową fikcją w ich świadomości rysuje się znacznie słabiej. Sytuacje literackie są często odwzorowywane w zabawie, zaś postacie literackie biorą udział w kształtowaniu się systemów ocen, nawyków życia codziennego.

     Każda dorosła osoba, która aranżuje kontakt dziecka z książką, staje się dla niego wzorcem. Sposób czytania, rozumienia i przeżywania wartości związanych z lekturą zaprezentowany dziecku przez opiekuna, decyduje
o jego przyszłych zainteresowaniach i kształcie lektury.

                          
     Potrzeba kontaktów z książką nie powstaje jednak u dziecka samorzutnie.
Nie będzie ono odczuwało jej braku, jeśli w ogóle nie będzie się z nią stykać. Potrzeba kontaktu z książką jest bowiem faktem kulturowym i musimy ją sami obudzić u dziecka w procesie jego wychowania.
W twórczości wszystkich narodów i wszystkich kultur, od najbardziej rozwiniętych do całkiem prymitywnych, istnieją teksty słowne przeznaczone dla niemowląt i zupełnie małych dzieci: kołysanki, piosenki, najprostsze zabawy, w których łączy się słowo, gest i melodia. Wszystko to stanowi wstęp do zażyłości dziecka z literaturą, i można śmiało powiedzieć, że gdy w rozwoju dziecka etap ten zostaje pominięty - jego kontakty z książką trudno ustawić na prawidłowej płaszczyźnie.
Obecnie, w dobie wszechobecnej telewizji, wideo i Internetu nastąpił dramatyczny spadek czytelnictwa. Dzieci spędzają wolny czas na oglądaniu telewizji, grach komputerowych, słuchaniu radia.
Jeśli chcemy, aby dziecko czytało, musimy poświęcić mu więcej czasu
i codziennie opowiadać mu baśnie, czytać bajki, opowiadania, wiersze. Dziecko musi widzieć rodziców czytających. Czytanie małym dzieciom książek to doskonała metoda wychowawcza.
Wspólne czytanie aktywizuje dzieci oraz rodziców. Jest nie tylko okazją do poznania nowych książek, ale także do bliskiego kontaktu z rodzicami. Dziecko może dzielić się swoimi spostrzeżeniami i przeżyciami, zadawać pytania i uzyskiwać na nie odpowiedzi.
 Badania naukowe potwierdzają, że głośne czytanie dziecku:

• buduje mocną więź między dorosłym i dzieckiem,
• zapewnia emocjonalny rozwój dziecka,
• rozwija język, pamięć i wyobraźnię,
• uczy myślenia, poprawia koncentrację,
• wzmacnia poczucie własnej wartości dziecka,
• poszerza wiedzę ogólną,
• ułatwia naukę, pomaga odnieść sukces w szkole,
• uczy wartości moralnych, pomaga w wychowaniu,
• zapobiega uzależnieniu od telewizji i komputerów,
• kształtuje nawyk czytania i zdobywania wiedzy o całym świecie,

     Jeżeli od najmłodszych lat uda nam się ukształtować pozytywny stosunek do czytania, będzie on procentował w całym późniejszym życiu dziecka.

Opracowała Anna Kropiewnicka